Herb, flaga i pieczęcie Gminy Warlubie


Na sesji Rady Gminy Warlubie w dniu 29 listopada 2005 r. podjęto uchwałę o ustanowieniu herbu, flagi i pieczęci Gminy. Wcześniej projekt uchwały w tej sprawie zyskał pozytywną opinię Komisji heraldycznej działającej przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji.


Symbolika herbu akcentuje najważniejsze składniki tradycji gminnej:

  • w polu tarczy niebieskiej centralnie umieszczona złota waza symbolizuje bogate, prehistoryczne osadnictwo, złote berło po prawej stronie heraldycznej,
  • lokalny kult Najświętszej Maryi Panny złoty pastorał po lewej stronie heraldycznej,
  • tradycję własnościowego związku z biskupami włocławskimi. Flaga Gminy Warlubie ma postać płata koloru niebieskiego, na którym pośrodku umieszczone są złote symbole herbu.

 

Pieczęcie Gminy Warlubie:

  • pieczęć Gminy Warlubie ma kształt okrągły z majuskulnym napisem GMINA WARLUBIE, w polu pieczęci znajduje się godło herbu gminy Warlubie,
  • pieczęć Urzędu Gminy ma kształt okrągły z majuskulnym napisem URZĄD GMINY W WARLUBIU, w polu pieczęci znajduje się godło herbu gminy Warlubie
  • pieczęć Wójta Gminy Warlubie ma kształt okrągły z majuskulnym napisem WÓJT GMINY WARLUBIE, w polu pieczęci znajduje się godło herbu gminy Warlubie
  • pieczęć Rady Gminy Warlubie ma kształt okrągły z napisem otokowym RADA GMINY WARLUBIE, w polu pieczęci znajduje się godło herbu gminy Warlubie.

 

1. Podstawa prawna

Podstawę prawną stanowią następujące akty prawne:

  • ustawa o odznakach i mundurach z 21 grudnia 1978 r. (Dz.U. z 1978 r. Nr 31, poz. 130,z późn.zm.);
  • ustawa o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 r. (Dz.U.  z 2001 r. Nr 142, poz.1591,z późn.zm.)
  • rozporządzenie Rady Ministrów z 27 lipca 1999 r. w sprawie Komisji Heraldycznej (Dz.U.Nr 70, poz. 779).
  • Art. 3 ust. 1 ustawy z 21 XII 1978 z wprowadzonymi zmianami przez ustawę z 29 XII 1998 zezwala jednostkom samorządu terytorialnego a taką jednostką jest gmina ustanawiać w drodze uchwały własne herby, flagi, emblematy oraz insygnia i inne symbole.

Na I Kolokwium Heraldycznym w Krakowie (8 X 1999 r.) przyjęto, że flagi gminne powinny być flagami urzędowymi (z godłem herbu gminy). Gminy mają też prawo do ustanowienia i używania sztandarów, łańcuchów (wójta i przewodniczącego rady), ewentualnie w to miejsce innych symboli, np. pierścieni.


2.   Zasady heraldyczne.

Opracowując projekt herbu gminy należało pamiętać, że ma on odpowiadać wymogom współczesnej sztuki heraldycznej, a jego ikonografia wyprowadzona ze wzorców historycznych powinna cechować się współczesną stylizacją.

Na wspomnianym I Krakowskim Kolokwium Heraldycznym uznano, że jeżeli ośrodkiem administracyjnym gminy jest miasto (lub dawne miasto) posiadające herb historyczny, to powinien być on herbem gminy współczesnej. Herb gminy nie mógł być dziełem przypadkowym, dlatego należało szukać przy jego projektowaniu zasadnych przesłanek.  Niestety, nie są znane żadne pieczęcie wiejskie Warlubia czy też innych wsi leżących na terenie tej gminy (zob. O.Hupp, Die Wappen und Siegel der deutschen Städte, Flecken und Dörfer, Frankfurt 1898).  


Trudno  odwoływać się do pieczęci z okresu zaboru pruskiego (1772-1920), tym bardziej, że po dekretach z 1834 i 1839 r., zakazujących używania na pieczęciach Orła Pruskiego, na pieczęciach wiejskich, stosowano przeważnie pieczęcie ograniczające się do samego napisu.  W 1881 r. wszystkie zarządy dóbr dostały polecenie sprawienia sobie jednakowych pieczęci napisowych (z napisem, bez  godła).  


W przeszłości przy tworzeniu herbów gminnych (wiejskich)  sięgano po różne motywy:

  • narzędzia rolnicze,
  • motywy zaczerpnięte z przyrody ożywionej (rośliny  i zwierzęta domowe),
  • elementy lokalnego krajobrazu geograficznego i przestrzennego (M.Gumowski, Herby i pieczęcie wsi wielkopolskich, Roczniki Historyczne, t.13:1937). 
  • Nie unikano również symboliki religijnej. (zob. B.Możejko, B.Śliwiński, Herby miast, gmin i powiatów województwa pomorskiego, t.1, Gdańsk 2000, passim).


Projektując herb dla Gminy Warlubie należało rozpatrzyć następujące przesłanki:

  • przynależność administracyjną terytorium Gminy w przeszłości i współcześnie oraz związaną z tym tradycję heraldyczną;
  • strukturę własnościową wsi gminnych w przeszłości;
  • wydarzenia historyczne pozostające w związku z terytorium Gminy.

 


3. Przynależność administracyjno-polityczna terytorium Gminy.

Gmina Warlubie leży w północnej części obecnego województwa kujawsko-pomorskiego.

Należą do niej miejscowości:

  • Bąkowo, Bąkowski Młyn, Blizawy, Borowy Młyn, Buśnia, Bzowo, Komórsk Wielki, Krzewiny, Krusze, Kurzejewo, Lipinki, Mątasek, Nowa Huta, Płochocin, Płochocinek,  Przewodnik, Rulewo, Rybno, Stara Huta, Średnia Huta, Warlubie

Głównym źródłem utrzymania mieszkańców jest rolnictwo i drobna działalność gospodarcza.

Powyżej 50% terytorium Gminy zajmują lasy.

U zarania naszej państwowości terytorium współczesnej Gminy, jak region Świecia, należało do Pomorza Gdańskiego.  Około 1116 r. książę Bolesław Krzywousty przyłączył je do państwa polskiego. Jednak w Świeciu, Lubiszewie i Gdańsku pozostali przez pewien czas miejscowi książęta.

Obszar Gminy wszedł w skład księstwa świeckiego. Księstwo to zaniknęło z chwilą śmierci księcia Warcisława w 1230 r. W jego miejsce powstały trzy kasztelanie: świecka, raciąska i szczycieńska, podporządkowane książętom gdańskim.  Warlubie znalazło się w kasztelanii świeckiej. W 1277 r. z północnej części tejże kasztelanii utworzono kasztelanię nowską. Znalazło się w niej Warlubie z okolicami. Kasztelania ta istniała do 1290 r. (lub nawet nieco dłużej). Władysław Łokietek w jej miejsce utworzył okręg nowski, który przekazał Aleksemu z Lekinsteinu. Przejął go następnie z nadania króla czeskiego i polskiego Wacława przedstawiciel rodu Święców – Piotr (zob. K.Jasiński, Dzieje ziemi świeckiej i nowskiej od schyłku XII do 1309 r., w: Dzieje Świecia, t.1, s. 112-113).

Latem 1309 r. kasztelanię świecką zajęli Krzyżacy. Na podbitym Pomorzu Zakon wprowadził nową administrację. Warlubie z okolicą znalazło się w wójtostwie nowskim, zaś Bzowo włączono do komturstwa grudziądzkiego (zob. M.Grzegorz)

Osady Pomorza Gdańskiego w latach 1309-1454, Warszawa 1990, s. 136-139,145). Na mocy II pokoju toruńskiego Pomorze Gdańskie wróciło do Polski. Na miejsce komturii pojawiły się powiaty. Powiat świecki wszedł w skład województwa pomorskiego (M.Biskup, A.Tomczak, Mapy województwa pomorskiego w II poł. XVI w., Toruń 1955). W wyniku I rozbioru Polski województwo pomorskie (bez Gdańska) zajęły Prusy. Władze pruskie wprowadziły nową administrację na zajętych terenach, przejściowo zlikwidowano powiat świecki (jego terytorium podzielono pomiędzy powiaty: chojnicki i chełmiński). Powiat świecki reaktywowano  ponownie 24 V 1818 r. Wrócił on do Polski w styczniu 1920 r. (Z.Biegański, O granice i prestiż. Z dziejów reform podziału administracyjn-terytorialnego na obszarze województwa pomorskiego i w rejonie bydgoskim w latach 1920-39, w: Bydgoszcz jako ośrodek administracyjny na przestrzeni wieków, red. Z.Biegański, W.Jastrzębski, Prace Komisji Historycznej BTN, t.16, Bydgoszcz 1998). Podczas II wojny światowej powiat świecki z Warlubiem włączono na mocy dekretu Hitlera z 8 X 1939 r. do rejencji bydgoskiej okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie. W lutym 1945 r. wojska radzieckie wyzwoliły powiat świecki spod okupacji niemieckiej. 5 II 1945 r. włączono go w skład reaktywowanego województwa pomorskiego, przemianowanego 28 III 1950 r. na województwo bydgoskie. Powiat zlikwidowano ustawą z dnia 28 V 1975 r., reaktywowano z dniem 1 I 1999 r.


4. Struktura własnościowa terytorium Gminy Warlubie.

Warlubie i okolica były zasiedlone już w czasach prehistorycznych. Ślady osadnictwa znajdujemy na Wysoczyźnie Świeckiej już  u schyłku epoki lodowcowej (w paleolicie) – w okolicach Świekatowa. Relikty osadnictwa mezolitycznego (6000-4500 p.n.e.) odkryto na stanowiskach archeologicznych w Lipinkach, Lubaniach i Tyczynkach. Zachowało się też (Lubanie, Lipinki)  kilka znalezisk z okresu neolitu (4500-1800 p.n.e.).( zob. J.Woźny, Z pradziejów ziemi świeckiej (w stronę syntezy regionalnej), w: Świecie i ziemia świecka w 800-lecie istnienia, red. M.Grzegorz, Bydgoszcz 1999, s. 87-93). Bardziej znane są cmentarzyska kultury wschodniopomorskiej z wczesnego okresu żelaza (650-400 p.n.e.), wczesnego i środkowego okresu lateńskiego (400-125 p.n.e.).  Ślady ich znajdyjemy w Bąkowie, Bzowie, Komórsku Wielkim, Płochocinie, Rulewie i Warlubiu. W samym Warlubiu odkryto też grób skrzynkowy zawierający 24 popielice i kilkanaście kubków i mis (G.Wilke, Region Świecia w pradziejach i wczesnym średniowieczu (do połowy XII w.), w: Dzieje Świecia, t.1, s. 84-85).  Jak wiadomo, w okresie późnolateńskim (100 p.n.e. – IV w. n.e.) nastąpiło przejściowe wyludnienie ziemi świeckiej na skutek przesunięcia się ludności w kierunku południowym. Mimo to w rejonie Warlubia pozostały  niewielkie skupiska osaddnicze, o czym świadczą cmentarzyska z tego okresu w Bzowie, Dolnej Grupie, Osieku i Warlubiu.  Ponownie większe skupiska ludności można dostrzec w VIII w. (Gruczno, Bzowo). W IX w. w Bzowie wzniesiono osiedle obronne otoczone fosą i trzymetrowej wysokości wałem. Gród ten funkcjonował jeszcze w X w. Podobnie jak gród w Grucznie, został zniszczony w trakcie najazdów Bolesława Krzywoustego w latach 1113-1116, które doprowadziły do przyłączenia Pomorza Nadwiślańskiego do Polski. (G.Wilke, Region Świecia..., s. 96-99, 107). O stosunkach własnościowych więcej danych przynoszą dopiero źródła pisane poczynając od XIII w. Szkoda, że Gmina nie doczekała się własnej monografii, co utrudnia śledzenie losów poszczególnych wsi.Odpowiednie informacje znaleźć można w różnych opracowaniach (np.:R.Wagner, Ein Pommersches Herzogtum und eine deutsche Ordens Komtturei. Culturgeschichte des Schwetzer Kreise, Bd. 1, Posen 1872; H.Maercker, Eine  polnische Starostei und ein Preussischer Landrathskreis. Geschichte des Schwetzer Kreises 1466-1873, Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsverein, Bd. 17-19, Danzig 1886; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowianskich, t.1-15 red. F.Sulimirski i inni, Warszawa 1880-1902; J.Krzepela, Rody ziem pruskich, Kraków 1927; M.Biskup.Mapy wojewódsztwa pomorskiego, Toruń 1955; Dzieje Świecia nad Wisłą i jego regionu, t.1-2, red. K.Jasiński, Warszawa-Toruń 1979-1980; M.Grzegorz, Osady Pomorza Gdańskiego w latach 1309-1454, Warszawa 1990; K.Bruski, Lokalne elity rycerstwa na Pomorzu Gdańskim w okresie panowania zakonu krzyżackiego, Gdańsk 2002; M.Kanior, Z badań nad strukturą dochodów wielkiej własności. Dobra pomorskie biskupstwa włocławskiego w II połowie XVIII wieku, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990). Na osobne odnotowanie zasługuje Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 11. Województwo bydgoskie, z. 15. Powiat świecki, opr. T.Chrzanowski, T.Żurkowska, Warszawa 1970, który prezentuje syntetycznie istniejące na terenie Gminy kościoły.  Prac, w których znajdują się wzmianki o wsiach gminnych jest naturalnie więcej, ale sięganie po nie dla potrzeb niniejszego opracowania nie jest konieczne.

Warlubie - jak wskazują zabytki archeologiczne osadnictwo we wsi istniało już w okresie prehistorycznym. Pierwsza wzmianka o Warlubiu pochodzi z 1277 r. Z treści dokumentu wynika, że wieś nadał biskupstwu włocławskiemu książę Świętopełk (a więc w latach 1220-68). Wieś należała do klucza komórskiego biskupów włocławskich. W 1773 r. we wsi było 10 domów, mieszkało w nich 169 mieszkańców. Przypuszcza się, że we wsi był krótko kościół, na jego utrzymanie przeznaczone było 8 łanów roli zw. Poświętne (Słownik geograficzny.., t.12, s. 959-60). Współcześnie wzniesiony kościół nosi wezwanie Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny. Zdaniem językoznawcy Jerzego Maciejewskiego nazwę Warlubie należy wyprowadzać od imienia pomorskiego “Warlub”, skrótu imienia “Warcilub” (J.Maciejewski, Nazwy miejscowe ziemi świeckiej i nowskiej, [w:] Dzieje Świecia nad Wisłą i jego regionu, red. K.Jasiński, t.1, Warszawa-Toruń 1979, s. 69). Analogicznie przyjmuje znany badacz Stanisław Rospond, według którego pierwszy człon tej nazwy – “Warci” jest odpowiednikiem ogólnopolskiego członu “Wroci”, z którym często łączono nazwy miejscowości. Na Pomorzy imię Warcisław było bardzo popularne. W przywileju księcia gdańskiego Mszczuja II z 1277 r. występujhe “Warlube” czyli Warlub- ia, to jest gród Warluba (Warciluba). Przez zniemczenie powstało Warlieb (Warlob) (Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław-Warszawa 1984, s. 413.).

Bąkowo – nazwę tej wsi wyprowadza się od właściciela Bądka (J.Maciejjewski, Nazwy wsi..., s. 68). Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1350 r. i dotyczy jej lokacji na prawie niemieckim (M.Grzegorz, Osady..., s. 136). Tego roku wielki mistrz Henryk Dusemer nadał Bąkowo z Płochocinem Henrykowi von Frischenbach. Około 1385 r. wsie te wraz z Krzewinami wielki mistrz Konrad von Rothenstein przekazał Henrykowi i Jaśkowi (Jeschke) von Kischenbach z rzadkim przywilejem sukcesji w  linii żeńskiej w sytuacji wygasnięcia linii męskiej. W 1469 r. połowę wspomnianych wsi posiadała Barbara Schoffynen (Schoff) i sprzedała staroście nowskiemu Ninogniewowi Jasińskiemu h. Poronia, który w tymże roku nabył ponadto drugą część Bąkowa od Brygidy z Bąkowa. Wieś należała do Jasińskich jeszcze w 1561 r. (H.Maercker, Eine polnische Starostei.., s. 153-54).  W rejestrze poborowym z lat 1570-71 jako właściciele wsi wystapili J.Czapski i J.Płochowski. Wieś pozostawała w rękach Czapskich h. Leliwa jeszcze w XVIII w. W końcu tego stulecia jako posag Ludwiki Czapskiej przeszła w ręce Michała Skórzewskiego h. Drogosław. Ok. 1818 r. nabył wieś Andrzej Gotzendorf-Grabowski h. Zbiświcz, a w 1840 sprzedał ją Gustawowi Gerlichowi, po którym dziedziczył syn Karl Ernst (1885 r.) (H.Maercker, Eine polnische Starostei, s. 153-54). Już w 1350 r. we wsi był młyn. Dał początek osadzie Bąkowski Młyn, którą ok. 1481 r. przejął Ninogniew Jasiński. Rodzina ta krótko trzymała osadę,  lecz nastepni właściciele są mało znani (H.Maercker, op. cit., s. 154-55). Pierwsza wzmianka źródłowa o Blizawach pochodzi z 1357 r.. Wieś należała wówczas do Zakonu i była lokowana na prawie chełmińskim (M.Grzegorz. Osady..., s. 136) Nazwa osady pochodzi od pobliskiej rzeczki (J.Maciejewski, op.cit., s. 64). Po II pokoju toruńskim przeszła na uposażenie kościoła parafialnego w Nowem. W zaborze pruskim po sekularyzacji dóbr kościelnych stała się częścią domeny państwowej (H.Maercker, op.cit., s. 159-160).

Borowy Młyn pojawia się w źródłach dopiero w 1492 r. jako własność królewska (M.Grzegorz, op. cit., s. 35). Była to osada niewielka, skupiona wokół młyna, stąd nazwa. W 1773 r. wraz z Borową Karczmą posiadała tylko 1 łan chełmiński z 3 domami i 19 mieszkańcami. W 1870 r. Borowy Młyn kupił właściciel Płochocina (H.Maercker, op. cit., s. 210-211).

Buśnia, kolejna wieś gminna, lokowana na prawie chełmińskim w 1310 r. stanowiła własność rycerską (M.Grzegorz, op.cit., s. 136). W późniejszych źródłach jest jeszcze kilkakrotnie wzmiankowana. W 1478 r. miała kilku współwłaścicieli. W 1533 r. stanowiła własność Jana Kopickiego, pozostawała w rękach Kopickich nadal w latach 1570-71 (M.Biskup, A.Tomczak, op.cit., s. 98). W 1649 r. należała do starosty hamersztyńskiego Mirosława Konarskiego h. Kolczyk vel Ossorya, później była w rękach Dorpowskiego (1682), Pałubickiego, a w 1722 r. Pawłowskiego. Od 1789 r. znana jest także Mała Buśnia (Buszynek) (H.Maercker, op.cit., s. 172-73; J.Krzepela, op.cit., s. 11).

Średniowieczną metrykę ma także Bzowo, pojawia się w źródłach już w 1295 r. jako wieś kościelna. Miała dwa działy, jeden należał do miejscowego kościoła parafialnego jeszcze w XVI w.  i później (M.Biskup, A.Tomczak, op.cit., s. 71), zaś drugi do komturstwa grudziądzkiego, a potem do zamku grudziądzkiego. Jej nazwę J.Maciejewski wyprowadza od imienia Sobiesław (tenże, op.cit, s. 68). Kościół w tej wsi pod wezwaniem św. Wawrzyńca, późnobarokowy, wzniesiony w 1768 r. na miejscu wcześniejszego (Katalog, t.11,z.15, s.1). W 1745 r. Bzowo folwark przejęła rodzina Gordonów, zaś wieś Bzowo Kościelne po I rozbiorze przeszło na własność pruskiego skarbu (H.Maercker, op.cit., s. 311-317).

       Najwcześniej spośród wszystkich wsi gminnych w źródłach pojawia się Wielki Komorsk. Należał do domeny książęcej. W 1246 r. książę Świętopełk przekazał tę wieś biskupowi kujawskiemu Michałowi jako wynagrodzenie za szkody wyrządzone biskupstwu w czasie zbrojnego napadu na Kujawy. W 1273 r. dał biskupstwu włocławskiemu Komorsk Mały książę Mszczuj II z takimi przywilejami, jakie miał Komorsk Wielki. Nazwę wsi wyprowadza się od komarów (J.Maciejewski, op.cit., s. 66). W 1295 r. biskup kujawski Wisław ufundował w Komorsku Wielkim kościół p.w. św. Bartłomieja. Spłonął on w 1648 r. (z wyjątkiem wieży). W tym samym roku przystąpiono do wznoszenia nowej świątyni, przy wydatnej pomocy biskupa włocławskiego Bonawentury Madalińskiego, Jakuba i Elżbiety z Garczyńskich Dorpowskich z Rulewa, kasztelana kowalskiego Stanisława Konarskiego z Grupy, chorążego malborskiego Aleksandra Czapskiego z Bąkowa i jego żony Jadwigi z Działyńskich i Jana i Marianny Płochocińskich z Płochocina. Obecny kościół wzniesiony został w latach 1782-92, barokowy, staraniem proboszcza Michała Pawłowskiego. W 1896 r. powiększono go o nawy boczne (Katalog, t.11, z. 15, s. 8). Według wizytacji z 1760 r. do klucza komorskiego, którym w imieniu biskupów włocławskich zarządzali włodarze (starostowie) należały wsie: Komorsk Wielki i Mały, Pastwisko, Warlubie, Pieniążkowo, Jeżewo, Piaski i Kurzejewo. Po I rozbiorze dobra te stały się domeną pruską (Słownik geograficzny..., t.4, s. 315-16; H.Maercker, op.cit., s. 227-28; M.Kanior, op.cit., s. 167 nn).

Krzewiny stanowiły w 1350 r. własność rycerską (M.Grzegorz, op.cit., s. 137). J.Maciejewski nazwę tę zalicza do typu roślinnego (od krzewów; tenże, op.cit., s. 66). Wieś wymieniają kilkakrotnie źródła późniejsze (zob. wyżej, gdzie omawiam Bąkowo). W II poł. XVI w. należała do Jasieńskich (M.Biskup, A.Tomczak, op. cit., s. 98). Z późniejszych właścicieli należy wymienić Aleksandra Stanisławskiego (1670). W 1703 r. dzierżawił wieś Makowski (H.Maercker, op.cit., s. 306).

Wieś Krusze pojawia się późno. Jej nazwę J.Macieiewski wywodzi od nazwy drzewa (tenże, op.cit., s. 66). Kol. i folwark Krusze znane są dopiero od 1777 r. Należały do parafii bzowskiej. W 1789 r. pozostawały w rękach rodziny Lodevels-Gordonów (H.Maercker, op.cit., s. 237; Słownik geograficzny, t.4, s. 744; J.Krzepela, op.cit. s. 46).

Źródła późno wzmiankują także Kurzejewo. Nazwę wsi wyprowadza się od imienia Kurzej (J.Maciejewski, op.cit., s. 68). Wizytacja z 1760 r. zalicza  avuls Kurzejewo  do klucza komorskiego biskupów kujawskich (Słownik geograficzny..., t.4, s. 944).

Analogicznie, późno w źródłach pojawiają się  Lipinki.  W literaturze czasami mylone z Lipienkami w gminie Jeżewo. Nazwa pochodzi od drzew lipowych (J.Maciejewski, op.cit., s. 66). W 1649 r. wieś płaciła meszne do kościoła w Osie, w latach 1682-1717 stanowiła tenutę królewską. W 1783 r. obejmowała 8 łanów zamieszkałych przez 24 mieszkańców. 100 lat później występuje jako duża wieś ze 121 domami zamieszkałymi przez 652 katolików i 125 ewangelików (Słownik geograficzny..., t.5, s. 264). Najwyraźniej rozwój wsi następował poprzez karczunek i zagospodarowywanie okolicznych lasów. W 1904 r. wzniesiono we wsi neogotycko kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Wspomożenia Wiernych (Katalog, t. 11,z.15,s. 12).

Nowożytne pochodzenie ma Mątasek. Nazwa pochodzi od rzeczki Mątawy (J.Maciejewski, op.cit., s. 64). Wzmiankowana jest po raz pierwszy w 1766 r. jako wieś parafialna kościoła w Nowem. Mątasek obejmował zaledwie 2 łany ziemi uprawnej, stało w nim 6 domów z 28 mieszkańcami (H.Maercker, op.cit., s. 267). W 1885 r. wieś liczyła sobie 8 domów z 60 mieszkańcami (Słownik geograficzny..., s. 218).

Średniowieczną proweniencje ma za to Płochocin. W 1350 r. wieś wraz z Bąkowem wielki mistrz Henryk Dusemer dał Henrykowi von Frischenbach (M.Grzegorz, op.cit., s. 138). O dalszych losach wsi wspominano omawiając Bąkowo. W 1570 r. Płochocin należał do Stanisława Jasińskiego, w rękach tej rodziny pozostawał aż do 1801 r. 3 I tego roku Alojzy Jasiński sprzedał Płochocin Antoniemu Gotzendorfowi - Grabowskiemu. Po jego śmierci syn Leon zbył wieś Wojciechowi  Mieczkowskiemu, w 1830 r. kupił ją z kolei Ernest Fryderyk Conrad i w rękach jego potomków pozostawała do końca XIX w. (H.Maercker, op.cit., s. 279-282). Parafia wzmiankowana już w 1308 r. Obecny kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca, neogotycki, wzniesiono w 1891 r. na miejscu poprzedniego wybudowanego z pruskiego muru w 1700 r. kosztem podkomorzego malborskiego Aleksandra Czapskiego. (Katalog, t.11, z.15, s. 34).

Płochocinek wyrósł niewątpliwie z Płochocina. Pojawia się w źródłach dopiero w latach 1686-87. Do wyodrębnienia Płochocinka musiało dojść wcześniej, gdyż wieś miała już wówczas 10 łanów, 18 domów ze 108 mieszkańcami (H.Maercker, op.cit., s. 282; Słownik geograficzny..., t.8, s. 284).

Przewodnik, nazwa tej wsi pochodzi od karczmy (J.Macieiewski, op.cit., s. 67). Pojawia się w 1818 r. jako królewskie pustkowie z niewielką karczmą (H.Maercker, op.cit., s. 171). W 1868 r. osada liczyła już 39 mieszkańców (Słownik geograficzny.., t.9, s. 182).

Rulewo było w XIII w. własnością rycerską. Nazwa pochodzi od imienia Rola (Rolisław) (J.Maciejewski, op.cit., s. 68). W 1295 r. biskup kujawski Wisław wyznaczył dziesięciny z Rulewa dla nowopowstałego kościoła parafialnego w Wielkim Komorsku. W 1310 r. komtur malborski Henryk Plocke przekazał wieś Henrykowi zwanemu de Pan, na prawie chełmińskim. W 1445 r. Jan Bischof sprzedał 1/3 Rulewa i Buśni. W 1478 r. ustąpili Dyteryk i Milwen i jego synowie Rulewo Fryderykowi Nebischitz i Gabrielowi von Hirszgau. Jeszcze w 1486 i 1489 r. Rulewo należało do Gabriela. W 1553 r. nabył prawo do części wsi od brata Jan Kopicki. W 1558 r. dział w Rulewie zamienił Rafał Kos z Franciszkiem Żelisławskim, część wsi pozostawała nadal w rękach Kopickich, a jakiś dział mieli też Konarscy, skoro w 1548 r. Feliks Konarski darował część Rulewa Stanisławowi Konarskiemu. Rejestr poborowy z 1570 r. jako właścicieli wsi podaje W.Kopickiego i M.Żelisławskiego (M.Biskup, A.Tomczak, op.cit., s. 98). Nie wiadomo dlaczego w rejestrze pominięto Konarskich (może mieli tam tylko folwark). W 1578 r. nadal wzmiankuje się własność Stanisława Konarskiego starosty hamersztyńskiego w Rulewie. W póżniejszych latach właściciele wsi zmieniali się.  W 1648 r. dział miał tu Jakub z Krowiczyna Dorpowski. W 1712 Adam i Stanisław Konarscy sprzedali swoje działy Kazimierzowi Kosobudowi Pawłowskiemu, którego spadkobiercy dziedziczyli je aż do 1828 r. Tegoż roku wieś kupił Rudolf Maercker (Słownik geograficzny..., t.10, s. 5-6; H.Maercker, op.cit., s. 288-90).

Rybno pojawia się  w 1868 r. jako kolonia należąca do nadleśnictwa. Miała 2 łany z 24 mieszkańcami (Słownik geograficzny.., t.10, s. 66). Nazwa wsi od jeziora (J.Maciejewski, op.cit., s. 64).

Stara Huta, Średnia Huta mają genezę nowożytną. Stara Huta po raz pierwszy pojawia się w 1773 r. W 1888 r. mieszkało w niej 174 mieszkańców (26 domów), zaś w Średniej Hucie 47 mieszkańców (5 domów). Analogicznie należy też datować powstanie Nowej Huty. Wsie te należały do parafii płochocińskiej (Słownik Geograficzny..., t.3, s. 30,t.11,s.219). Nazwa ‘Huta’ wskazuje, że mieszkańcy trudnili się wytwarzaniem smoły, szkła, może wytopem rudy darniowej (J.Maciejewski, op.cit., s. 67).

 

5. Przesłanki heraldyczne herbu Gminy Warlubie.

Podstawą utrzymania mieszkańców Gminy jest rolnictwo, większość terytorium  obejmują lasy. Stąd możliwe jest odniesienie się w symbolice do tych współczesnych cech (np. w postaci znaku drzewa lub kłosów zbóż). Motywy te są jednak nazbyt często używane w heraldyce gminnej i w niewielkim stopniu wyróżniałyby Gminę Warlubie wśród innych gmin.Terytorium gminy należało w przeszłości do księstwa świeckiego, którego godłem był znak panującego władcy. Nie wiemy jednak, jakiej pieczęci używał Mściwoj jako książę świecki ( z czasów panowania tego władcy pochodzi pierwsza wzmianka o Warlubiu). Znane są natomiast jego pieczęcie jako księcia pomorskiego (M.Gumowski, Pieczęcie książąt pomorskich, Zapiski TNT, t.16: 1950, z. 4, s. 65-66). Przegląd stosunków własnościowych we wsiach gminnych w przeszłości pokazuje, iż trudno wskazać jakąś rodzinę szlachecką, której lokalne zasługi wyróżniały ją w sposób szczególny.Istotnym elementem lokalnej historii jest niewątpliwie dawność osadnictwa poświadczona badaniami archeologicznymi, w tym licznymi znaleziskami ceramiki - wazy. Odnoszenie się do tego elementu tradycji jest dopuszczalne i uzasadnione, również z punktu widzenia heraldycznego. Np. w herbie powiatu żnińskiego wykorzystano jako element godła palisadę z Biskupina. Przez kilka stuleci znaczna część terytorium Gminy należała do biskupów kujawskich. Władztwo to może sygnalizować krzywaśń pastorału biskupiego. Pastorał lub jego element (krzywaśń) stanowi częsty element godeł herbowych (np. w gminie Chełmża w pow. toruńskim).  Bez wątpienia również godne uwiecznienia był fakt, że w kościele parafialnym w Płochocinie znajduje się otaczany kultem obraz NMP Łaskawej pędzla Bartłomieja Strobla (zob. S.J.Pasierb, Nieznane dzieło Bartłomieja Strobla. Obraz NMP Łaskawej w Płochocinie i dzieje jego kultu, Collectanea Theologica, XXXVI, 1966, fasc.1-4). Na obrazie tym Matka Boża z Dzieciątkiem trzyma w prawym ręku liliowe berło. Godło herbu gminy złożone z wazy, pastorału oraz berła jest jak najbardziej zasadne, ujmujące równocześnie różnorodne elementy jej tradycji historycznej, a także dostatecznie wyróżniające społeczność lokalną na tle heraldyki innych gmin naszego województwa.

Opracował: Prof.dr.hab.J.Pakulski

Instytut Historii i Archiwistyki UMK w Toruniu

 

Urząd Gminy Warlubie

Realizacja: IDcom-web.pl