Jan Sikorski, pseudonim Wilk, Orlicz, Janek


Krótkie, ale zarazem burzliwe życie partyzanta i żołnierza wyklętego jest drogowskazem dla przyszłych pokoleń. Jan Sikorski, leśniczy Kuźnicy w gminie Warlubie po 67 latach został upamiętniony w Lipinkach.

Był patriotą, oddanym pracownikiem i człowiekiem szanowanym wśród lokalnej społeczności. Zginął z rąk funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa, 3 czerwca 1946 roku w Lipinkach.

          Jan Sikorski przyszedł na świat 26 maja 1922 roku w miejscowości Bladowo, gm. Tuchola. Był synem Franciszka Sikorskiego i Walerii Sikorskiej ( z domu Kwaśniewska), którzy pobrali się w 1918 roku w Lipinkach. Miał liczne rodzeństwo: trzy siostry oraz brata. Wychowywał się w duchu patriotycznym. Ojciec Jana walczył jako ochotnik pod dowództwem generała Józefa Hallera w wojnie polsko-bolszewickiej. Pod koniec lat dwudziestych XX wieku rodzina Sikorskich zamieszkała w Twardej Górze (gm. Nowe).

          Młody Jan Sikorski w dzieciństwie najpierw uczęszczał do Szkoły Powszewchnej w Rychławie (gm. Nowe), by w 1936 roku ukończyć siedem klas w Szkole Powszechnej w Nowem. Pomagał rodzicom w utrzymaniu i prowadzeniu gospodarstwa domowego. Jan pasjonował się leśnictwem. Chciał pracować jako leśniczy. Jego plany pokrzyżował wybuch II wojny światowej. W kwietniu 1940 roku praktykował w leśniczówce Średnik (obecnie Nadleśnictwo Osie). Ze względu na brak zgody i nie podpisanie Ausweisu - Jan Sikorski nie mógł liczyć na wyższe stanowisko w swojej pracy. We wrześniu 1941 roku musiał podjąć pracę w fabryce wojskowej w Grudziądzu.

          Prawdopodobnie jesienią tego samego roku Janek szukał schronienia w lasach. Wraz z coraz liczniejszą grupą okolicznych mieszkańców ukrywali się w bunkrach niedaleko Rychławy. Mając do dyspozycji około dwudziestu ochotników - Jan Sikorski zgłosił akces do Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski". Został mianowany komendantem samodzielnego rejonu Świecie oraz wszedł w skład Rady Naczelnej "Gryf". Za pseudonim przyjął "Orlicz". Ze względu na wewnętrzne utarczki, J. Sikorski podporządkował swój oddział Tadeuszowi "Tom" Trepce, który działał w organizacji Białe Orły. Zerwał z nim kontakt i pod pseudonimem "Janek" samodzielnie dowodził swoim oddziałem partyzanckim. Na przełomie lat 1942/43 wszedł w struktury Oddziału Partyzanckiego Armii Krajowej "Świerki". Zmienił pseudonim na "Wilk". Wiosną 1944 roku oddział "Wilków" dołączył do zgrupowania partyzanckiego Armii Krajowej "Cisy-100", "Bory". Pod koniec tego samego roku oddział liczył siedemnaście osób, w tym łączniczkę - Władysławę "Wandę", siostrę Jana.

Jednocześnie dom państwa Sikorskich był jednym z głównych punktów kontaktowych i zaopatrzeniowych OP "Świerki". Oddział "Wilki" zajmował się: zdobywaniem broni urlopowanych żołnierzy, uzbrojonych członków straży leśnej; organizowali akcje odwetowe wobec najbardziej brutalnych Niemców. "Wilki" miały za swój obszar rejon od Rychławy po Lipinki. Mieszkańcy ówczesnej gminy Lipinki pomagali partyzantom. 9 stycznia 1944 roku Jan Sikorski wraz z siostrą Władysławą, porucznikeim Gussem i Franciszkiem Wojciechowskim - zaalarmowani przez Janinę Sikorską - zdołali uciec. Rodzina Jana był represjonowana. Pomimo rozkazu Komeny Głównej Armii Krajowej Okręgu Pomorskiego o zakazie ujawniania się Armii Czerwonej - część oddziałów nie podporządkowały się decyzji. We wrześniu 1944 roku "Wilki" zostały oddelegowane do współpracy z polsko-sowiecką grupą desantową porucznika Kazimierza Waluka. Formacja została rozwiązana 21 grudnia 1944 roku.

          Natomiast 28 lutego 1945 roku do Lipinek wkroczyli Sowieci. Początkowo mieszkańcy cieszyli się z odzyskania wolności i spokoju. Jan Sikorski objął funkcję komendanta Posterunku Milicji Obywatelskiej w Lipinkach. Wkrótce po nominacji, został aresztowany przez NKWD, jednak uciekł z transportu. List por. Waluka uratował Jana przed ponownym zatrzymaniem. Powrócił na stanowisko komendanta milicji w Lipinkach, które zajmował do marca 1945 roku. We wrześniu 1945r. dostał pracę w Leśnictwie Kuźnia w Nadleśnictwie Warlubie (obecnie Osie).

          Sytuacja polityczna w kraju zmieniła się na tyle, że Jan Sikorski postanowił walczyć przeciwko Sowietom i podjął współpracę z oddziałami partyzanckimi. Jego krótkie, burzliwe i patriotyczne życie zakończyło się 3 czerwca 1946 roku, gdy wraz z księdzem Sylwestrem Kończalem, proboszczem parafii p.w. Matki Boskiej Wspomożenia Wiernych w Lipinkach, został aresztowany przez grupę Milicji Obywatelskiej i Urząd Bezpieczeństwa. Tego samego dnia pod Lipinkami odbyła się akcja odbicia zatrzymanych. 3 czerwca 1946r. na drodze z Lipinek w kierunku Osia z rąk funkcjonariusza UB zginął przez zastrzelenie Jan Sikorski. Został pochowany w Nowem, 8 czerwca 1946 roku.

          Po 67 latach przywrócono pamięć Jana Sikorskiego, żołnierza wyklętego. Uroczystość odsłonięcia tablic pamiątkowych wydarzeń z czerwca 1946 roku i poświęcona leśniczemu Kuźnicy w gminie Warlubie - odbyła się 20 czerwca 2013 roku w Lipinkach.

 

Źródła:

* 1. Potyczka pod Lipinkami 3 czerwca 1946r., Marzena Kruk: str. 27-29; Tadeusz Chrzanowski: "Nie można było inaczej". Wywiad z Teresą Czartoryską, str. 32-38,

* 2. Biuletyn informacyjny Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu, 2(63) 2012r., rubryka karty z NASZEJ HISTORII. . ., str. 24-26, pt. "Leśniczy Jan Sikorski, ps. Wilk (1922-1946)",

3. Wywiad z Teresą Czartoryską z domu Sikorska w ramach konkursu historycznego "Łowcy Historii", www.dawnytczew.pl, rozmawiała wnuczka Maria Wlazło,

**  4. Józef Milewski, Kociewie w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945, str. 186, rok 1977,

5.Urząd Gminy w Warlubiu, artykuł: "Uroczystość odsłonięcia tablicy poświęconej poległemu partyzantowi Armii Krajowej Janowi Sikorskiemu", www.warlubie.pl,

6.Gazeta Pomorska, wydanie papierowe z 24.06.2013r., pt. "Na honory musiał czekać 67 lat" i e-wydanie "Żołnierz wyklęty Jan Sikorski. Na honory musiał czekać 67 lat",

*** 7. IPN, Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956, tom IV, str. 293 i 294, 701 oraz 702, rok 2010,

8. Akt urodzenia Jana Sikorskiego w archiwum Urzędu Stanu Cywilnego w Tucholi o sygnaturze 115/1922 i akt zgonu w archiwum Urzędu Stanu Cywilnego w Warlubiu o sygnaturze 53/1946,

9. Księgi parafialne parafii w Tucholi.

10. Czas Świecia, wydanie papierowe z 05.07.2013r., pt. "Upamiętnili żołnierzy wyklętych", str. 9,

11. Strona internetowa TVP Bydgoszcz, artykuł "Na Kociewiu pamięć o "Wilku" dziś jeszcze żywsza" z 20.06.2013r.


Wyjaśnienia:

* - Data 24 maja urodzenia nie zgadza się z aktami urodzenia, zgonu i wykazem z ksiąg parafialnych o Janie Sikorskim,

** - Lipinki w publikacji nazwane są Lipinkami Świeckimi, ówczesnie Lipinki były gminą wiejską, a zarządzał terenami wójt,

*** - Błędna data potyczki, w którym zastrzelono Jana Sikorskiego, nie 4 czerwca, a 3 czerwca 1946 roku, str. 702.



Damian Drzymalski

Urząd Gminy Warlubie

Realizacja: IDcom-web.pl